Sindirim Hastalıkları..Kabızlık Nedir,Neden Olur ve Tedavisi
Büyük şehir insanının en büyük sorunlarından biri de beslenme
alışkanlığı ve hareketsizlikten kaynaklanan kabızlık. Kabızlığı
önlemenin en etkin yolu ise posalı yiyecekler tüketmek, bol su içmek ve
spor yapmak. Günde üç kez ile haftada üç kez arasında düzenli
dışkılamak olağandır...
Dışkılama sıklığı çok önemli değildir.
Çünkü sağlıklı insanlarda bağırsak hareketleri farklı aralarla
tekrarlar. Haftada üçten az dışkılamak, ıkınarak parça parça, az
miktarda kuru dışkı çıkarmak kabızlık olarak tanımlanır. Kabızlığın
yararlı bir tanımı hastanın normal düzeninden daha az sıklıkta, sert
dışkı çıkarmasıdır. Besinlerin ince bağırsakta sindirilmeyen kısmı
kalın bağırsakta bir süre kalır. Yavaş yavaş kalın bağırsağın son kısmı
olan makata taşınır ve bu sırada suyu alınarak dışkı kıvamına gelir.
Dışkı makata ulaşınca dışkılama duygusu oluşur. Eğer dışkı makata
ulaşmaz ve yukarı bölümlerde kalırsa günler geçmesine rağmen birey
dışkılama gereksinimi duymaz. Yaş ilerledikçe kabızlık görülmesi de
artar. Çünkü yaşlandıkça tüm kaslarda olduğu gibi bağırsak kasları da
zayıflar. Kasların zayıflaması bağırsak hareketlerinde yavaşlamaya ve
yetersizliğe neden olur. Böylece kalın bağırsaktaki sindirilemeyen
yiyecek artıklarının alt kısma itilmesi uzun zaman alır, dışkı kurur ve
kabızlık oluşur.
NEDENLER
Kabızlığın en sık görülen
nedeni çok az su ve lif posa içeren beslenmedir. Fazla alkol ve
kafeinli içecekler kabızlığa neden olurlar. Bağırsak hareketlerinde
azalmaya yol açan diğer faktörler hareket azlığı ve uzun süre yatakta
kalmadır. Tiroid hastalıkları ve depresyon gibi ağır hastalıklar da
kabızlığa neden olabilir. Kalın bağırsağın daralması, tıkanması,
tümörleri ve divertikülit hastalığıyla da kabızlık görülür. Alzheimer,
parkinson, omurilik zedelenmesi, felç gibi sinir sistemi
hastalıklarında kabızlık oluşur. Alınan ilaçların birçoğu da kabızlığa
yol açabilir. Örneğin an-histaminikler, depresyon ilaçları, adale
gevşetici ilaçlar, sakinleştiriciler, bazı tansiyon ilaçları,
aliminyumlu mide ilaçları, demir hapları, ek kalsiyum almak ve daha
birçok ilaç kabızlığa yol açar. Arada bir olan kabızlık zararsızdır ve
yaygındır. Ancak bazen temelde yatan esas hastalığa bağlı olabilir.
Eğer kısa zamandır şiddetli kabızlıktan şikayet ediyorsanız ya da
kabızlık iki haftadan uzun süre devam ediyorsa hekime başvurmalısınız.
Özellikle kabızlığın ilk olarak 50 yaşından sonra başladığı ya da
dışkıda kan olduğu durumlarda doktorun olayı aydınlığa kavuşturması
zorunludur. Yaşlılarda bağırsak kasılmalarının yetersizliği sonucu
ortaya çıkar. Fonksiyonel kabızlık bile ciddi komplikasyonlara neden
olabilir. Dışkılamak için çok ıkınma kalp ve beyin dolaşım bozukluğuna
yol açıp bayılma, kalpte ritim bozukluğu, hatta geçici felçlere neden
olabilir. Aşırı ıkınma hemoroid basur memelerinin oluşmasına neden
olur. Öte yandan hemoroid ya da anüs mukozasında olan fissur çatlak
dışkılama sırasında ağrı yaptığından dışkılamadan kaçınmaya ve böylece
kabızlığa yol açar. İleri yaşlarda fonksiyonel bağırsak tembelliğinin
yanısıra, kabızlık yapıcı ilaçlar alan hastalarda dışkılama hissi
tamamen kaybolur. Böylece kalın bağırsağın son kısmında biriken ve
sertleşen dışkı, bağırsak çeperine baskı yapıp ülserlere, kanamalara ve
prostata baskı yaparak idrar zorluğuna neden olur.
ÖNLEMLER
Birkaç basit önlemle kabızlıktan kaçınabilir ya da kabızlığı hafifletebilirsiniz.
Dışkılama hissi gelince gecikmeden tuvalete gitmelidir. Ertelemeler bir
süre sonra bağırsağın bu haber verme fonksiyonunu yitirmesine ve artık
size haber vermemesine neden olur. Dışkı bağırsakta ne kadar uzun süre
kalırsa o kadar sertleşir ve kurur.
En iyisi günün aynı
zamanında, sabahları işe gitmeden önce tuvalete gitmelidir. Vücut
fonksiyonları için düzen önemlidir. Nasıl her gün aynı saatte uykuya
alışmış birinin o saatte uykusu gelirse, dışkılama düzenini de
oluşturmak önemlidir. Tuvalete çıkmak hissi yoksa bile belirli saatte
tuvalete gidip 10 ila 15 dakika oturmak bir gazete/mecmua okumak
dışkılama düzenini sağlamak bakımından yararladır.
Kabızlığa
karşı alınan ilaçlar sadece kısa süre alınmalıdır. Sürekli alınırsa
bağırsak artık ilaçsız çalışmayacak duruma gelir. Ayrıca bir süre sonra
bağırsakların alıştığı bu ilaçlar etkisiz olur. Ayrıca ilaçların yan
etkileri ve zararları da vardır.
Dışkının kurumasını önlemek için günde en az 8 bardak su içmelidir. Alkol ve kafeinli içeceklerden kaçınmalıdır.
Lifli yiyeceklerin sebze, meyve, kuru baklagiller, tam tahıl ürünleri,
kepek, patates kabuğu vb. tüketimini arttırmalıdır. Bu maddeler
sindirilmediği için dışkıyı hacimli ve yumuşak tutar. Beyaz ekmek ve
peynir gibi işlenmiş yiyecekleri azaltınız.
Düzenli
egzersizlerin yürümek, karın kaslarını güçlendirici hareketler vücut
fonksiyonlarını iyileştirici ve karın kaslarını güçlendirici etkileri
kabızlığın önlenmesinde de yararını gösterir.
KABIZLIK İLAÇLARI
Kabızlık tedavisi için ve ameliyattan önce bağırsakların boşaltılması
için kullanılan ilaçlara laksatifler denir. Laksatifler etkilerine göre
sınıflandırılır.
1- Lifli maddeler: Bu maddeler dışkının su
tutmasını sağlar. Böylece dışkı yumuşar ve hacimi büyür. Tablet ya da
granül biçiminde ağızdan alınır Metamüsil, Citrusel, Psyllium, vb. tam
etkisini birkaç gün içinde gösterir. Genelde kronik müzmin kabızlık
tedavisinde kullanılır. Doğal besinlerimizdeki lifler gibi etki
yaptıklarından uzun süre kullanım için en emin tedavidir. Bol su ile
birlikte yatmadan önce alınmalıdır. Bol su ile alınmazsa dışkı kitlesi
bağırsak tıkanması yapabilir. Yan etkileri bağırsak gaz yapımını
artırmasıdır.
2- Osmotik laksatifler: En sık kullanılanı
sentetik şeker olan ve vücutta yıkıma uğramayan laktülozdur. Duphalac,
Levolac vb. Bu maddeler dışkının su kaybını önler. Dışkı miktarını
artırmaz ancak yumuşak tutar.
3- Kayganlaştırıcı maddeler:
Dışkıyı yumuşatır ve kayganlaştırır. Sıvıparafin sokol bu amaçla
kullanılır. Ancak uzun süre kullanmamalıdır. Çünkü bağırsağı tahriş
eder ve bazı vitaminlerin emilimini önler.
Örneğin,
sodyumhidrojenfosfat Fleet Enema, B.T. Enema çabucak bağırsak
boşalmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Üç ile dört ile saat arasında
etkisini gösterir. Bu tür laksatifler osmotik etkileriyle vücuttan
bağırsağa su çekerler. Kolonoskopide, bağırsak ameliyatından ya da
röntgen filminden önce yalnız bir kez kullanılmalıdır. Uzun süre
kullanıldıklarında dehidratasyona vücudun susuz kalması ve kan
elektrolitlerinde bozukluklara neden olur. Tansiyonu olan, kalp ve
böbrek hastalarında kullanılmamalıdır.
5- Uyarıcı laksatifler:
Bu laksatifler bekunis, pursennid vb. bağırsak kaslarını uyararak
bağırsak hareketlerinin artmasına neden olurlar. Hızla bağırsak
boşalması sağlarlar. Genellikle öteki ilaçların etkisiz olduğu zaman
kullanılır. Sürekli alınmamalıdır. Çünkü doğal bağırsak hareketlerinin
kaybolmasına ve neden olur.
